Košnica kao simbol u različitim kulturama

Podelite ovaj post:

Ljudi su od davnih dana bili fascinirani pčelama. Struktura košnice i predan rad pčela bili su inspiracija i starim civilizacijama, ali i modernom društvu. Zato se košnica kao simbol može naći širom sveta, a dele je i istočnjačke i zapadnjačke civilizacije.

U nekim civilizacijama, pčele su simbol mudrosti, dok su u drugim simbol negovanja. Neki ih opisuju kao izvor životne snage ove planete, dok im pak neki drugi pripisuju mistične moći.

Jedno je jasno – košnica se kao simbol razvijala i tumačila kroz vrekove – od starih civilizacija, preko srednjeg veka i tajnih društava, do savremene civilizacije.

Košnica kao simbol u starim civilizacijama i najvećim svetskim religijama

Hinduizam, po mnogim naučnicima najstarija živa religija i treća religija sveta po broju sledbenika, često je koristila košnice i same pčele u opisivanju svojih božanstava. To uključuje bogove Višnu, Krišna i Indra, koji su po predanju “rođeni iz nektara”, te se često predstavljaju pčelama.

U hinduističkoj umetnosti, košnica je sastavni deo brojnih likovnih prikaza različitih božanstava.

Kako hinduizam nije jedinstvena religija, već skup različitih tradicija i filozofija, različite su i interpretacije pčela i košnica. Najčešće, u hinduističkoj mitologiji, pčele su božanski pomoćnici ovozemaljskog života, koje pomažu da se sva priroda održi u harmoniji. One su i moćni simbol života.

U starom Egiptu, pčela je simbol kraljevske porodice1Ransome, Hilda M. „The Sacred Bee in Ancient Times and Folklore“. London: George Allen & Unwin, 1937. Pp. 19-41. (Link), tj. kralja faraona, dok se celo egipatsko društvo predstavljalo košnicom.

Faraon se poistovećivao sa maticom, kojoj služe sve druge pčele u košnici, kao što i svi podanici služe faraonu. Poslušnost faraonu, nije se dovodila u pitanje, te se svako nepoštovanje strogo utvrđenih pravila najteže kažnjavalo.

U Antičkom Rimu takođe se zapaža snažna simbologija pčela i košnice. Košnica i u ovom slučaju simbolizuje društvo, čiji članovi moraju da doprinose opstanku zajednice. To se odnosilo na učešće u bitkama i osvajačkim pohodima, kao i na fizički rad na polju radi obezbeđivanja hrane ili izgradnje objekata.

Ta simbologija postaje posebno izražena kada se stari Rim počeo suočavati sa egzistencijalnim problemima, koji su neminovno vodili ka urušavanju ove civilizavije.

Hrišćanstvo kao religija prožeto je ovim simbolima od samog svog nastajanja. Rani hrišćani su rezbarili košnice na grobovima svojih preminulih, kao simbol besmrtnosti koje je donelo Hristovo vaskrsenje.

Oni su takođe isticali pozitivne osobinje pčelinjeg društva (posvećenost, privrženost i marljivost) i poredili Hrista svog vođu i njih kao njegove sledbenike, tj. članove “njegove košnice”. I u samoj Bibliji često se pominju med i pčele, što znači da se slična simbologija može naći i u Judeizmu.

Judeizam, antička monoteistička religija, predstavlja veru, filozofiju, kulturu i način življenja jevrejskog naroda. U svetoj knjizi Tora, motivi pčela, meda i košnice su često zastupljeni. 

Veruje se da se u Judeizmu pčele koriste kao simbol zbog njihove kooperativne društvene strukture koja daje dobar primer kako ljudsko društvo treba da funkcioniše.

Košnica kao simbol u najpoznatijem tajnom društvu na svetu

Mason i naučnik Alan E. Roberts video je pčele kao “savršeno društvo”. U roju, svaka jedinka sarađuje sa drugim pčelama u potpunoj saradnji i bez neslaganja, štiti kraljicu, gradi košnicu i neupitno poštuje zakone koji vladaju u njihovom društvu.

Baš zbog takve ustrojenosti, privrženosti redu i poretku tajno društvo koje sebe naziva “Slobodnim zidarima” ili “Masonima” bira upravo košnicu kao simbol svojih “loža”. To i nije iznenađujuće, s obzirom da govorimo o bratstvu koje je nastalo u doba srednjeg veka, u vreme posebno brutalne patrijarhalne vladavine u staroj Evropi.

Masoni su bili opčinjeni jednostavnošću, ali i savršenom marljivosti pčela koje imaju samo jedan cilj – da služe svom roju. Oni su idealni svet zamišljali poput košnice.

Košnica kao simbol industrijske revolucije u Evropi

Industrijska revolucija koja se desila u Velikoj Britaniji tokom 18. veka, uspela je da jedno malo trgovačko naselje pretvori u veliki industrijski centar. Radi se o Mančesteru. Već početkom 19. veka, brz rast tekstilne industrije, doveo je do eksplozivnog razvoja grada, te je Mančester postao prvi industrijski grad na svetu.

Industrijalizacija je uzrokovala imigraciju velikog broja građana, koji su se zapošljavali u fabrikama tekstilne industrije.

Za razliku od savremene industrije, gde je veći deo proizvodnih procesa mehanizovan, u to doba, glavno sredstvo za rad su bile ruke radnika. Najveći deo posla obavljao se manuelno, a razvoj čitavog grada, zavisio je od vrednog i teškog rada.

Zbog toga, Mančester usvaja pčelu kao simbol napornog rada i industrije.

Od tada pčele i košnice počinju da se javljaju kao vrlo česti simboli u arhitekturi grada, te ih srećemo na brojnim starim zgradama poput gradske većnice, velikog gradskog sata i drugo.

Grb gradskog veća Mančestera od 1842.godine sadrži i pčele, a u podnožju grba ispisan je moto grada na latinskom jeziku “Concilio Et Labore”, što u slobodnom prevodu znači “mudrošću i radom”.

Industrijska revolucija iz svoje kolevke (Velike Britanije) počinje polako da se širi svetom, a sa industrijskom revolucijom kreću da se šire pčele i košnice kao globalni simbol industrije, rada, ekonomskog prosperiteta i društvenog razvoja.

Pčele u Američkoj kulturi – od sticanja nezavisnosti do savremene države

Pčele i njihove košnice, duboko su ukorenjeni simboli u kulturi Sjedinjenih američkih država. Kongres Filadelfije je jedan od prvih značajnijh primera upotrebe košnice kao važnog državnog simbola.

Nedugo nakon sticanja nezavisnosti američkih kolonija od engleske matice, tj. Velike Britanije, kongres Filadelfije je stavio sliku košnice na novčanicu od 45 dolara, kao simbol stabilnosti.

Simbologija košnice, od svih država SAD-a, izraženija je možda najviše u Juti. Juta je poznata kao “Država košnica” (engl. Beehive State) jer se prikazi košnica nalaze na širom zemlje, na najrazličitijim objektima i spomenicima.

Košnica simbolizuje zajednicu Jute, jer poput pčela koje vredno rade za svoj rad, tako i svaka osoba koja živi u Juti, vredno radi i podržava svoju društvenu zajednicu u jednom zajedničkom cilju – ekonomski prosperitet, industrijski razvoj i opšte blagostanje.

Skriveni simboli na fasadi “Žute kuće” u Subotici

Pčelarstvo je duboko ukorenjeno u tradiciju srpskog naroda, pa nije čudo što simbole košnica pronalazimo i u Srbiji.

Ukoliko se nekada nađete u Subotici, nemojte propustiti da posetite poznatu “Žutu kuću” u Štrosmajerovoj ulici. Ovaj objekat predstavlja objekat kulture od velikog značaja. Podignuta je kao štedionica Narodne banke u periodu 1880-1883. godine. U toku Drugog svetskog rata, korišćena je kao zatvor i mučilište. Danas se u njoj nalazi Učiteljski fakultet na mađarskom jeziku.

Žuta kuća, Subotica (2020). Foto: Vanilica, Creative Commons licenca.

Poseban pečat ovoj zgradi daje njena fasada i ukrasi. Prozor iznad glavnog ulaza ukrašen je sa dve ženske figure, od kojih jedna drži preslicu, a druga kasu, dok je između njih postavljena košnica kao simbol marljivosti i štednje.

Očigledno je da je arhitekta koji je projektovao ovu zgradu, Subotičanin Titus Mačković, želeo da prilikom izgradnje objekta, s obzirom da je prvobitno namena zgrade bila štedionica, iskoristi simbol prepoznatljiv u svetskim razmerama.

A koji bi drugi simbol bolje opisivao štedljivost i marljivost nego košnica?

Zato kada sledeći put posetite Suboticu, obavezno obiđite i ovaj lokalitet, te pokušajte da uočite košnicu. Neće biti teško!

Vredan kao pčela!

Danas na svetu postoji oko 20 000 različitih vrsta pčela. Ovi leteći insekti oprašuju više od 80% biljaka koje koristimo u ishrani i od pčela zavisi svaki treći zalogaj hrane koju jedemo.

Nesumnjivo je da su drevni narodi još tada uviđali važnost i ulogu pčela koju one imaju u prirodi.

Lekovita dejstva meda i pčelinjeg voska poznavali su stari Egipćani, Hindusi, stari Grci i Rimljani. A osim lekovitosti i blagotvornog dejstva meda i voska, drevni ljudi su primećivali jedinstveni poredak koji vlada u košnicama.

Zbog te jedinstvenosti, još u dalekoj prošlosti koju merimo hiljadama godina, pčele su postale simboli zajedništva, prosperiteta, marljivog rada, mudrosti, života, božanstva i besmrtnosti, čistote, stvaranja i negovanja.

Neki ih vide kao simbol idealnog društva, gde svaki pojednac poznaje svoju ulogu i daje sve od sebe kako bi doprineo kolektivnom jačanju i blagostanju.

Možda bi svet bio malo bolje mesto za život kada bismo se više ugledali na pčele!

  • 1
    Ransome, Hilda M. „The Sacred Bee in Ancient Times and Folklore“. London: George Allen & Unwin, 1937. Pp. 19-41. (Link)